Metselen is een van de oudste bouwtechnieken ter wereld en toch blijft het een vaardigheid die veel mensen spannend vinden om zelf te proberen. Een muur van bakstenen optrekken vraagt om geduld, de juiste materialen en een beetje kennis van zaken. Maar wie de basisprincipes begrijpt, kan met wat oefening een verrassend mooi resultaat neerzetten. Of het nu gaat om een tuinmuur, een scheidingswand in de garage of een muurtje rond het terras: de aanpak is in de kern steeds hetzelfde.
Goede voorbereiding is het halve werk
Voordat je de eerste steen legt, is het slim om goed na te denken over wat je precies wilt bouwen. Een halfsteensmuur is dunner en wordt vaak gebruikt voor binnenmuren of spouwmuren. Een steensmuur is dikker en geschikt voor massieve buitenmuren of tuinmuren. Het verschil heeft gevolgen voor de hoeveelheid bakstenen en mortel die je nodig hebt. Zorg ook voor een stevige ondergrond: een stenen constructie wordt altijd op een betonnen vloer of een fundering gebouwd. Ligt er geen beton? Dan maak je eerst een fundering van gewapend beton. Verder heb je profielbalken nodig om de rooilijn vast te leggen, een touw om rijen recht te trekken, een troffel, een waterpas en een speciekuip. Wie goed voorbereid begint, voorkomt problemen tijdens de klus.
Mortel maken en de eerste laag stenen leggen
Mortel is het mengsel van cement, zand en water dat de bakstenen aan elkaar bindt. Je kunt kant-en-klare metselmortel kopen, maar je kunt het ook zelf mengen in een cementmolen. De verhouding is doorgaans één deel cement op vier delen zand, aangevuld met water totdat je een smeuïg mengsel hebt dat niet van de troffel afloopt. Breng de mortel aan op de ondergrond, leg de eerste steen plat en druk hem stevig aan. Controleer met een waterpas of de steen horizontaal ligt. Smeer ook de zijkant van elke volgende steen in voordat je hem naast de vorige plaatst: dat is de stootvoeg. Elke volgende rij steen verspringt een halve steenlengte ten opzichte van de rij eronder. Zo ontstaat het typische patroon dat een metselwerk zijn stevigheid geeft.
Recht werken met een touw en profielbalken
Eén van de grootste uitdagingen bij het bakstenen stapelen is het recht en waterpas houden van de rijen. Daarom gebruik je profielbalken aan de uiteinden van de muur. Op deze balken teken je de lagenmaat af: dat is de dikte van één steen plus één centimeter voor de voeg. Span vervolgens een touw van profielbalk naar profielbalk op de hoogte van de bovenkant van de rij die je gaat leggen. Dit touw is je gids. Leg de stenen precies langs het touw en controleer regelmatig met de waterpas. Na het leggen van een rij krab je de voegen nog dezelfde dag één centimeter diep uit en strijk je ze glad met een voegspijker. Twee weken later voeg je de muur definitief af. Let op: zit er een deurkozijn in de muur? Zet het kozijn dan loodrecht en gebruik kozijnankers om het goed te verankeren in de lintvoeg.
Afwerking en veelgemaakte fouten voorkomen
Een halfsteensmuur sluit je bovenaan af met een rollaag: een rij stenen die dwars op de lengterichting worden gelegd. Dit beschermt de bovenkant van de muur tegen regen en geeft het geheel een nette afwerking. Kom je een dag niet klaar met de muur, eindig dan met een zogenaamde vallende tand. Dat betekent dat elke rij iets korter is dan de vorige, zodat je de volgende dag makkelijk verder kunt gaan. Bij een staande tand, waarbij de rijen recht eindigen, is het veel lastiger om er later stenen tussen te voegen. Een andere veel voorkomende fout is het te nat of te droog maken van de mortel. Natte mortel zakt weg onder het gewicht van de stenen, droge mortel hecht slecht. Test de dikte door een klont mortel van de troffel te laten glijden: gaat dat soepel maar blijft hij bij elkaar, dan zit de mortel goed. Met de juiste techniek en wat doorzettingsvermogen groeit een muurtje rij voor rij en ziet het eindresultaat er strak en duurzaam uit.
Veelgestelde vragen
Hoeveel bakstenen heb ik nodig per vierkante meter?
Voor een halfsteensmuur heb je ongeveer 50 bakstenen per vierkante meter nodig. Voor een steensmuur, die twee keer zo dik is, zijn dat er ongeveer 100. Tel altijd wat extra stenen mee voor breuk en verspilling.
Hoe lang moet mortel drogen voordat je verder kunt bouwen?
Mortel heeft minimaal 24 uur nodig om voldoende te harden voordat je de volgende rijen legt. Bouw je in koud of vochtig weer? Dan kan het uitharden langer duren. Bij temperaturen onder de vijf graden beter helemaal niet metselen: de mortel hecht dan nauwelijks.
Wat is het verschil tussen voegen en metselen?
Bij het metselen worden stenen met mortel aan elkaar gezet. Voegen is een aparte stap die later volgt: dan worden de naden tussen de stenen netjes afgewerkt met voegmortel. Dit geeft de muur een verzorgde uitstraling en beschermt de constructie tegen vocht.
Heb ik een vergunning nodig voor een tuinmuur?
Voor een tuinmuur hoef je in veel gevallen geen vergunning aan te vragen. In Nederland zijn kleine tuinmuren tot maximaal één meter hoogte in de achtertuin vaak vergunningvrij. Wil je een hogere muur bouwen of staat de muur aan de voorkant van het huis? Controleer dan de regels van jouw gemeente, want die kunnen verschillen.