Je afweersysteem beschermt je normaal gesproken tegen ziekteverwekkers van buitenaf. Bij een auto-immuunziekte gaat er iets mis: het immuunsysteem herkent de eigen cellen niet meer als “veilig” en valt ze aan alsof ze een bedreiging zijn. Dit kan leiden tot ontstekingen en schade aan weefsels en organen in het lichaam.
Hoe werkt het immuunsysteem normaal?
Je immuunsysteem bestaat uit een grote groep cellen en eiwitten. Die werken samen om infecties op te ruimen en afgestorven cellen op te ruimen. Normaal gesproken leert het systeem onderscheid te maken tussen lichaamseigen cellen en lichaamsvreemde indringers, zoals bacteriën of virussen.
Dit leerproces begint al vroeg in het leven. Cellen die per ongeluk de eigen weefsels aanvallen, worden in de regel opgeruimd voordat ze schade kunnen aanrichten. Bij mensen met een auto-immuunziekte gaat dit opruimproces ergens mis. De afweercellen die de eigen weefsels aanvallen, blijven actief in het lichaam.
Wat is een auto-immuunziekte precies?
Een auto-immuunziekte ontstaat door een fout in het systeem dat lichaamseigen cellen zou moeten herkennen en beschermen. Het immuunsysteem ziet lichaamseigen cellen als lichaamsvreemd en gaat ze aanvallen. Dit heet auto-immuunreactie: “auto” betekent zelf, en “immuun” verwijst naar het afweersysteem.
De schade die hierdoor ontstaat, kan zich richten op één specifiek orgaan of weefsel, maar soms ook op meerdere plekken in het lichaam tegelijk. De klachten hangen sterk af van welk deel van het lichaam wordt aangevallen.
Welke vormen bestaan er?
Er zijn tientallen verschillende auto-immuunziekten. Een paar bekende voorbeelden zijn:
- Reumatoïde artritis: het immuunsysteem valt de gewrichten aan, wat leidt tot pijn, zwelling en stijfheid.
- Diabetes type 1: de cellen in de alvleesklier die insuline aanmaken, worden aangevallen en vernietigd.
- Multiple sclerose (MS): het afweersysteem beschadigt de beschermlaag om zenuwen heen, wat problemen geeft met bewegen, zien en voelen.
- Lupus (SLE): een brede auto-immuunziekte waarbij meerdere organen kunnen worden aangetast, waaronder de huid, nieren en gewrichten.
- Hashimoto: een aandoening waarbij de schildklier wordt aangevallen, wat leidt tot een trage schildklierwerking.
- Psoriasis: het immuunsysteem zorgt voor een te snelle aanmaak van huidcellen, wat leidt tot rode, schilferige plekken op de huid.
Dit zijn slechts een paar voorbeelden. Er bestaan meer dan tachtig verschillende erkende auto-immuunziekten.
Wie krijgt een auto-immuunziekte?
Auto-immuunziekten komen naar schatting vier keer zo vaak voor bij vrouwen als bij mannen. De precieze reden daarvoor is nog niet volledig duidelijk, maar hormonen en genetische factoren spelen waarschijnlijk een rol.
Naast geslacht zijn er meer factoren die de kans op een auto-immuunziekte kunnen vergroten. Denk aan erfelijkheid: als een familielid een auto-immuunziekte heeft, is de kans iets groter dat jij er ook één ontwikkelt. Ook infecties, stress en omgevingsfactoren worden in verband gebracht met het ontstaan van deze ziekten. Het gaat daarbij vrijwel altijd om een samenspel van meerdere factoren tegelijk.
Hoe merk je het en hoe wordt het vastgesteld?
Klachten bij auto-immuunziekten zijn vaak vaag en wisselen in intensiteit. Vermoeidheid, pijn, zwelling en terugkerende ontstekingen zijn veelvoorkomende signalen. Omdat de klachten zo uiteenlopend zijn, duurt het bij veel mensen lang voordat de juiste diagnose gesteld wordt.
Een arts kan bloedonderzoek laten doen om te kijken of er bepaalde antilichamen in het bloed aanwezig zijn. Dit zijn eiwitten die het immuunsysteem aanmaakt, en bij auto-immuunziekten zijn dat antilichamen gericht tegen het eigen lichaam. Aanvullend onderzoek, zoals beeldvorming of weefselonderzoek, kan helpen om de diagnose te bevestigen.
Wat kun je eraan doen?
Auto-immuunziekten zijn in de meeste gevallen niet te genezen. De behandeling is erop gericht de klachten te verminderen, ontstekingen te remmen en verdere schade te voorkomen. Dit gebeurt vaak met medicijnen die het immuunsysteem afremmen, zodat het minder aanvallen doet op het eigen lichaam.
Naast medicijnen kunnen leefstijlaanpassingen helpen bij het omgaan met de ziekte. Denk aan voldoende rust nemen, stress beperken, gezond eten en regelmatig bewegen. Voor sommige mensen helpt ook fysiotherapie of een diëtist. Welke aanpak het beste werkt, verschilt per persoon en per ziekte.
Veelgestelde vragen
Zijn auto-immuunziekten erfelijk?
Auto-immuunziekten hebben een erfelijke component: als iemand in je familie een auto-immuunziekte heeft, is de kans iets groter dat jij er ook een ontwikkelt. Maar erfelijkheid alleen is niet genoeg. Het gaat bijna altijd om een combinatie van genen, omgevingsfactoren en persoonlijke omstandigheden.
Waarom komen auto-immuunziekten vaker voor bij vrouwen?
Auto-immuunziekten komen naar schatting vier keer vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. De precieze oorzaak is nog niet volledig bekend, maar hormonen en genetische verschillen tussen mannen en vrouwen spelen waarschijnlijk een rol.
Kun je meerdere auto-immuunziekten tegelijk hebben?
Ja, het is mogelijk om meerdere auto-immuunziekten tegelijk te hebben. Mensen met één auto-immuunziekte hebben soms een verhoogde kans op het ontwikkelen van een andere. Dit komt omdat de onderliggende afwijking in het immuunsysteem meerdere weefsels of organen kan raken.
Wat is het verschil tussen een auto-immuunziekte en een allergie?
Bij een allergie reageert het immuunsysteem overdreven op een stof van buitenaf, zoals stuifmeel of een voedingsmiddel. Bij een auto-immuunziekte valt het immuunsysteem lichaamseigen cellen en weefsels aan. Beide betreffen een verkeerde reactie van het afweersysteem, maar de oorzaak en het doel van de aanval zijn anders.